Rutte verliest regie over de formatie | Deze eisen stelden de partijen in de verkenning

Goedemorgen! De Tweede Kamer bijt van zich af en eist de regie op in deze formatie – en schrijft daarmee geschiedenis.  De belangrijkste breekpunten en concessies van de partijen tijdens de verkenning, nu geopenbaard, op een rij. En een fiasco dreigt voor het onderwijsplan van Arie Slob. JE HEBT TOCH NIETS TE VERBERGEN: Er was een welkomstfeestje voor Sylvana Simons (BIJ1) en er was een demonstratie van Pegida tegen de beëdiging van Kauthar Bouchallikht (GroenLinks) op het Plein. Er waren bloemen en cadeaus bij de installatie van de nieuwe Kamer. Maar de eerste Kamerdag stond al snel in het teken van het verkennersdebacle en de roep om totale openheid. Het was alsof de Kamer zélf met een schone lei wilde beginnen. Vertrouwelijkheid was altijd de norm bij de verkennende gesprekken, maar nu stond alleen Mark Rutte (VVD) die norm nog te verdedigen, met een beroep op de „hevige emoties” die openbaarmaking zou losmaken.

Rutte stond alleen: Hij vond de rest van de Kamer tegenover zich. Die vond dat álle stukken van de verkenners moesten worden vrijgegeven, ook alle gespreksverslagen. Dat die niet waren klaargelegd door de oude verkenners – en pas vandaag beschikbaar komen – werd een grote bron van ergernis. Een „blamage” vond Geert Wilders (PVV), een „schoffering van de democratie” aldus Lilian Marijnissen (SP). Nieuwkomer Laurens Dassen (Volt) voelde „enige verbazing over hoe de administratie wordt bijgehouden”, zei hij. Het was alsof de Kamer, op de golven van onvrede over de Omtzigt-notitie en geïnspireerd door een wisseling van de wacht, ook nieuwe normen installeerde.

Verkenners voor wie? Neem de rol in de formatie. De afgelopen dagen bleek wel hoe onhandig het is dat de functie van de verkenners nooit formeel is vastgelegd – officieel bestaat de positie niet eens. Zo kon premier Rutte volhouden dat er wat hem betreft geen uitleg ging komen over de gelekte notitie. Zo kon het ministerie van Algemene Zaken een enorme rol in het proces krijgen, ten koste van de Kamer. Die trok gisteren in het heetst van de strijd het initiatief naar zich toe en maakte zo duidelijk in dienst van wie de verkenners opereren: van de Kamer. Dus dit was meer dan een eenmalige noodgreep: wat de partijen hier deden, zal nog lang doorgalmen in toekomstige formaties, schrijven Mark Lievisse Adriaanse en Guus Valk.

Ronde twee: Vandaag krijgen de fractievoorzitters tussen 9 en 10 uur de kans hun gespreksverslagen in te zien, schreven de verkenners gisteravond laat. „Mocht een gewezen lijsttrekker zich niet herkennen in de aantekeningen, dan kan hiervan bij ons melding worden gemaakt. Als er dan passages weggelaten worden, dan zullen wij daar ook melding van maken in de brief die we morgen zullen sturen bij de stukken.” Daarna kan er vanaf 11 uur verder worden gedebatteerd.  

BREEKPUNTEN EN CONCESSIES: In de tussentijd kregen we wél de andere notities van de verkenners te zien, en dat leverde boeiende inkijkjes op. Zo leerden we dat ‘positie Omtzigt’ in elk geval toch gedeeltelijk verwijst naar berichten in de media, zoals de nieuwe verkenners vorige week volhielden (in de rubriek ‘Mediabeeld’ wordt verwezen naar een stuk in de Volkskrant: „De krant stelt de vraag ‘Zal Omtzigt behouden blijven voor het CDA?’”). Blijft natuurlijk de vraag waarom dat belangrijk werd bevonden als gespreksstof voor de tweede ronde met VVD en D66. Guus Valk viste de meest interessante fragmenten op uit de andere notities en zette alle documenten op een rij. Een greep uit de meest opvallende passages: De VVD wil „meer doen” aan integratie, maar noemt integratie en migratie ook een „spannend onderwerp met D66”.
Ook klimaat wordt een „gevoelig punt” met D66, klinkt het.  D66 benadrukt dat het geen zin heeft in al te veel concessies op medisch-ethisch gebied. Zo wil de partij de voltooid leven-wet van Pia Dijkstra via de Tweede Kamer regelen. „We gaan niet nog een keer 4 jaar traineren.” Economisch „kunnen VVD en D66 elkaar helemaal vinden”. De PVV wordt door veel partijen uitgesloten, en daarom hebben de verkenners een lijst opgesteld om aan de andere partijen voor te leggen: willen ze écht niet met de PVV samenwerken? Er staat ook: „PVV: afhechten (eerst gesprek CDA nodig?).”

Opvallend: het CDA is de enige partij die wel in de matrix van onderwerpen en partijen is opgenomen, maar zonder dat ergens iets is ingevuld. De verkenners constateren „inconsistenties inbreng” en noemen „stabiliteit fractie/partij” als punt van aandacht. De SP „ligt niet voor de hand, deur niet dicht”, schrijven de verkenners. Opvallendste punt uit de gesprekken: „alternatief voor euro” onder het kopje Europa. De PvdA wil de „bestaanszekerheid vergroten”, inhoudelijke breekpunten komen niet langs. Anders dan GroenLinks melden de verkenners bij de PvdA wél expliciet „stelt als voorwaarde 2e linkse partij” – daar was veel om te doen. GroenLinks „wil graag” regeren met een vijfde partij erbij, maar namen van (linkse) coalitiepartners worden niet genoemd. De partij wil duidelijk niet dat de formatie opnieuw klapt op migratie, zoals in 2017. „Zouden het groot kunnen maken, gaan we niet doen, route Europa volgen.” De ChristenUnie is naar eigen zeggen „(nog) niet aan de beurt”. Gaat de partij later toch meedoen, dan moet er over medisch-ethische kwesties in elk geval gesproken worden, zou Gert-Jan Segers hebben aangegeven („waar het uitkomt geen idee”). JA21 „wil graag” meedoen, maar alleen als de immigratie fors beperkt wordt.   LAATSTE LO’TJES: Wie er niet meer bij was om Rutte het vuur na aan de schenen te leggen: zijn oude regeringspartner en Angstgegner in de Kamer, Lodewijk Asscher. Columnist Petra de Koning liep dinsdag met hem mee op zijn laatste Kamerdag. Ze vroeg hem of het achteraf, na een campagne waarin het nauwelijks ging over de Toeslagenaffaire die tot zijn terugtrekking als lijsttrekker leidde, wel nodig was geweest dat hij aftrad. Even was Asscher stil. Toen: „Ik had het natuurlijk liever niet gedaan.” Hij had ook graag meegedaan aan het debat over de verkenning. Maar nu hij er niet bij kon zijn, ging hij ook niet kijken.

VEEL NULLEN, WEINIG BLIJDSCHAP: Je zou misschien verwachten dat de scholen staan te juichen om het onderwijsplan van 8,5 miljard dat het kabinet in februari presenteerde. Maar nee: meer dan de helft van de schoolleiders is „niet enthousiast” volgens een peiling, vooral omdat het geld niet structureel maar eenmalig beschikbaar wordt gesteld. Op LinkedIn vragen schoolleiders zich zelfs af of ze het geld niet beter kunnen weigeren. Ook de Algemene Rekenkamer, die normaal pas achteraf harde noten kraakt, plaatst al voordat de eerste cent is uitgegeven grote vraagtekens bij de plannen. Die zijn te vaag en toezicht ontbreekt. Onderwijswatcher Patricia Veldhuis heeft de details.  

MET OF ZONDER PRIK: Het vaccinatiebeleid sneeuwt bijna onder, maar ook daar gebeurt van alles. De Telegraaf wijdt vandaag de voorpagina aan het „astronomische overschot van een miljoen vaccins” (subkop: „Minister De Jonge belooft wéér beterschap”). Ondertussen kwam De Jonge gisteren in een Kamerbrief met een verklaring voor de problemen van de afgelopen week: het trage priktempo kwam toch niet doordat te weinig mensen belden. Er werd minder voorraad uitgedeeld, heel veel mensen kregen ineens een uitnodiging (waardoor de callcenters overstroomden) en de „rekentechniek” om de prikcapaciteit te voorspellen „pakte niet goed uit”. Het ministerie wil als oplossing het online boeken van een prikafspraak stimuleren.

WAT WIJ LEZEN EN KIJKEN: Ander onderwijsplan, zelfde onduidelijkheid. Eind deze maand wil het ministerie van Onderwijs dat de universiteiten weer één dag per week lesgeven. Dat moet gebeuren met behulp van zelftesten, maar onduidelijk is of daar wel genoeg van zijn (NRC). Ankie Broekers-Knol (74) is als eerste kabinetslid gevaccineerd (NOS). En het eerste Groningendebat zal niet lang op zich laten wachten: de NAM weigert volgens het kabinet veel schadevergoedingen en herstelkosten voor de neveneffecten van de gaswinning te betalen (RTV Noord).   Quote van de dag: „Er is hier geen spooktypemachine in Den Haag.” Pieter Omtzigt (CDA), hij was heel even in de Kamer voor zijn beëdiging, wil precies weten wie de woorden ‘positie Omtzigt, functie elders’ heeft opgeschreven.

https://www.nrc.nl/index/den-haag/?utm_source=SIM&utm_medium=email&utm_campaign=nrcbinnenhof&utm_content=&utm_term=20210401