Heeft het coronavaccin bijwerkingen en kan ik kiezen? Uw vragen over het vaccin beantwoord

Heeft het coronavaccin bijwerkingen en kan ik kiezen? Uw vragen over het vaccin beantwoord
Telde België lange tijd 11 miljoen virologen, dan zal nu het aantal vaccinologen exponentieel toenemen. Wat moet u weten over de vaccins, als u twijfelt over het nut en de risico’s? Veertien vragen voor u beantwoord.

1. Is de ontwikkeling van de coronavaccins haast- en vliegwerk?

De ontwikkeling van een nieuw ­geneesmiddel of vaccin duurt doorgaans een tiental jaren. Nooit eerder werd een vaccin – zelfs meerdere tegen dezelfde aandoening – in minder dan één jaar ontwikkeld. Hebben de farmabedrijven misschien, met goedkeuring van de over­heden, bochten afgesneden?

Nee, klinkt het unisono bij experts. Ze hebben geen stappen overgeslagen, maar er veel tegelijkertijd gezet. Zo werden bijvoorbeeld al grootschalige fase 3-studies voorbereid toen de resultaten van de ­fase 1-studies nog niet bekend waren. Door zo te werken werd geen tijd verspild.

Die intensiteit bij de ontwikkeling is ongezien, zegt Geert Leroux-Roels, die als professor emeritus in de vaccinologie (UGent) betrokken is bij studies met experimentele coronavaccins. ‘We houden ­wekelijks overleg over veiligheidskwesties met de opdrachtgevers achter de studies. De farmabedrijven hebben de hoogste prioriteit aan de coronavaccins gegeven, waardoor het allemaal zeer snel gaat.’

Nog in het voordeel van de snelheid in dezen: de sterke circulatie van het virus. Hoe sterker het rondgaat in de ­landen waar het vaccin wordt getest, des te sneller wordt duidelijk of het mensen ­beschermt.

2. Hebben de overheden voldoende data om de kandidaat-vaccins te beoordelen?

Het uittesten van de coronavaccins gebeurt op een zelden geziene schaal. Elk kandidaat-vaccin wordt uitgetest op verscheidene tienduizenden proefpersonen, waar dat voor een gemiddelde vaccintest enkele duizenden zijn. Daardoor is er alvast veel meer zicht in de mogelijke omvang en de ernst van de bijwerkingen.

De procedure om de coronavaccins te beoordelen is volgens het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) gelijkaardig aan de aanpak van elk ander geneesmiddel en vaccin. Het grote verschil is dat de vaccinbedrijven nu tussentijds resultaten aan het agentschap overmaken. In normale omstandigheden begint de beoordelingsprocedurepas wanneer het vaccinbedrijf zijn hele onderzoek- en ontwikkeling heeft afgewerkt.

EMA is van plan om aan de vaccinontwikkelaars een voorwaardelijke goedkeuring af te leveren, omdat het geen zicht heeft op eventuele uitgestelde bijwerkingen – doorgaans zijn die zeldzaam. Die goedkeuring is een jaar geldig, maar kan wel verlengd worden. Een voorwaardelijke goedkeuring legt meestal ook een verplichting op aan de vaccinbedrijven om resultaten te blijven verstrekken over de werking en bijwerkingen.

De autoriteiten hebben er overigens geen belang bij om een matig of onveilig vaccin toe te laten. Want dat keert als een boomerang terug: minder mensen zullen zich laten vaccineren, ook als er later een beter en veiliger vaccin goedgekeurd wordt.

3. Welke bijwerkingen geven de ­vaccins op korte termijn?

Een helder overzicht van welke bijwerkingen optreden en hoe vaak die voorkomen, is er vandaag niet. Voorlopig moeten we het doen met wat de farmabedrijven in persberichten melden. Daaruit blijkt dat na de prik voornamelijk hoofdpijn, koorts en vermoeidheid kunnen optreden. De meeste details zijn bekend over het Pfizer/BioNTech-vaccin. Dat veroorzaakt bij bijna 4 procent van de gevaccineerden vermoeidheid en bij 2 procent hoofdpijn, en dat op een manier dat ze niet hun normale dagelijkse activiteiten kunnen doen. Maar het gaat niet om ­levensbedreigende neveneffecten. ‘De dag na de inenting zijn die klachten meestal weer verdwenen’, zegt Leroux-Roels.

4. Zijn we zeker dat er geen ernstige bijwerkingen zullen optreden op lange termijn?

Dat weten we nog helemaal niet zeker. De grote studies met experimentele coronavaccins zijn nog niet afgerond. De meeste bedrijven volgen hun proefpersonen zo’n twee jaar op.

Is de inenting dus een sprong in het duister wat effecten op lange termijn betreft? ‘Het is een berekend risico’, zegt professor vaccinologie Pierre Van Damme (UAntwerpen). ‘Ook als we een vaccin 5 jaar zouden testen, weten we niet wat de effecten zijn na 10 of 20 jaar. Maar het is belangrijk om ook na de goedkeuring de veiligheid langdurig op te volgen. Het is een afweging waarbij de ernst van de ­infectieziekte die men kan voorkomen ook in rekening wordt gebracht.’

De evaluatie van de veiligheid richt zich hoe dan ook in de eerste plaats op de mogelijke neveneffecten op korte termijn. Want volgens Leroux-Roels is het zo goed als onmogelijk om laattijdig optredende neveneffecten met absolute zekerheid aan het vaccin toe te schrijven. ‘Je kunt een medisch probleem twee jaar na de in­enting maar moeilijk nog linken aan de ­vaccinatie. Dat is een probleem waarvoor we geen oplossing hebben, ook niet bij de vaccins die al heel lang bestaan.’

5. Dit zou toch niet het eerste vaccin waarbij het misloopt?

Een berucht voorbeeld van hoe een vaccin grote schade kan veroorzaken, is het denguevaccin. Eind 2017 werd een ­studie van het farmabedrijf Sanofi Pasteur ­stilgelegd. Zijn experimentele vaccin tegen dengue (of ‘knokkelkoorts’) bleek een deel van de kinderen in de Filipijnen niet te hebben beschermd maar net zieker gemaakt nadat ze geïnfecteerd waren geraakt met dengue.

Kan zoiets ook gebeuren bij het coronavaccin? Professor virologie Johan Neyts (KU Leuven) zegt van niet. ‘Bij dengue kunnen de antilichamen die na een eerste infectie worden aangemaakt, de toegang vergemakkelijken van denguevirussen die tot een andere variëteit of “serotype” behoren. Dat was al een bekend fenomeen vóór de ontwikkeling van het denguevaccin, en dus was het een bekend risico bij het testen van het vaccin. Bij sars-CoV-2 bestaat dat risico niet, want er zijn geen andere ­serotypen van dat virus in omloop.’

Uit alle beschikbare studies, ook voor andere coronavirussen, concludeerden ­onderzoekers in het vakblad Science Translational Medicine onlangs dat er geen ­ernstige aanwijzingen zijn dat gevaccineerden bij een tweede besmetting de ziekte erger zouden doormaken.

Ook bij het eerste vaccin tegen het rotavirus liep het mis. In 1999 werd het vaccin negen maanden na de goedkeuring teruggetrokken nadat bij de opvolgstudie een verhoogd risico op een darmaandoening vastgesteld werd bij baby’s. Daarom werden nieuwe vaccins ontwikkeld waarbij het risico beperkt is. Kinderen, laat staan baby’s, komen voorlopig niet in aanmerking voor het coronavaccin omdat de studies naar werkzaamheid en bijwerkingen bij kinderen nog moeten worden opgestart.

Een ander vaccin met een mogelijk ernstige bijwerking is het griepvaccin. Zeer uitzonderlijk ontwikkelen ingeënte personen het Guillain-Barré-syndroom (GBS), een plotse verzwakking van de spieren die wordt veroorzaakt doordat het immuunsysteem het zenuwstelsel aantast. Maar GBS kan óók een gevolg zijn van een infectie en in zeldzame gevallen dus ook van griepvaccinatie. Volgens onderzoek van het Amerikaanse CDC is het risico groter om GBS te krijgen door een natuurlijke griepinfectie dan door de vaccinatie met het griepvaccin.

6. Kunnen sommige vaccins onherstelbare schade ­toebrengen aan ons DNA?

De vaccins van Pfizer/BioNTech en Moderna zijn RNA-vaccins. Die bevatten stukjes genetische code van het sars-CoV-2-virus. Het gaat om de stukjes code voor de typische ‘stekel’-eiwitten van sars-CoV-2.

Als het virus-RNA in het lichaam wordt ingespoten, wordt het opgenomen in ­lichaamscellen. Die cellen maken dan de stekeleiwitten aan. Het immuunsysteem reageert daarop door (onder andere) antistoffen te produceren. Bij een echte aanval van sars-CoV-2 is het lichaam dan gewapend om het virus te neutraliseren.

Dat de genetische code van het RNA in lichaamscellen ons menselijke DNA beschadigt of wijzigt, hoeven we niet te ­vrezen, zegt viroloog Johan Neyts. ‘Het is gewoon niet mogelijk dat een stuk RNA in ons DNA wordt ingebouwd. DNA bestaat uit twee strengen en RNA slechts uit één streng. Dat is niet compatibel.’

Heeft het coronavaccin bijwerkingen en kan ik kiezen? Uw vragen over het vaccin beantwoord

Lees hier het hele (omvangrijke) artikel: https://www.standaard.be/cnt/dmf20201204_97941787?M_BT=2842995240166&_section=68488391&adh_i=b66e6626cc77e5ab459692b2f5f937ce&imai=&utm_campaign=middagupdate&utm_medium=newsletter&utm_source=standaard